نحوه معامله در بازار فیزیکی بورس کالا؛ آموزش کامل مراحل خرید کالا

بازار فیزیکی بورس کالا محلی برای خرید و تامین مواد اولیه با قیمت منصفانه و بدون واسطه است. این بازار با ایجاد تالارهای رقابتی و کشف قیمت به صورت قانونی و شفاف، سعی می‌کند تا نیاز خریداران را به بهترین شکل برطرف کند. در این مقاله از فراز، ابتدا به این پرسش پاسخ می‌دهیم که بورس کالا چیست، سپس کالاهای قابل معامله در آن را معرفی می‌کنیم و در ادامه، نحوه معامله در بازار فیزیکی بورس کالا را آموزش خواهیم داد.

بازار فیزیکی بورس کالا چیست؟

بازار فیزیکی بورس کالا، بستری برای معامله کالاهای واقعی است که در آن تولیدکنندگان بزرگ مانند شرکت‌های پتروشیمی، پالایشگاه‌ها، کارخانه‌های فولاد و ذوب‌آهن، محصولات خود را در حجم‌های عمده عرضه می‌کنند. در مقابل، خریداران پس از رقابت در فرآیند حراج، کالا را خریداری کرده و در زمان مقرر به‌صورت فیزیکی تحویل می‌گیرند.

هدف از ایجاد بازار فیزیکی بورس کالا، فراهم کردن بستری شفاف و قانون‌مند برای کشف قیمت بر پایه عرضه و تقاضا، کاهش نقش واسطه‌ها و تضمین انجام تعهدات میان خریداران و فروشندگان است. به همین دلیل، این بازار بیش از همه برای تامین مواد اولیه و کالاهای پایه مورد نیاز واحدهای تولیدی و مصرف‌کنندگان عمده کاربرد دارد.

بازار فیزیکی با بازار مالی و مشتقه بورس کالا چه تفاوتی دارد؟

تفاوت اصلی میان بازار فیزیکی و بازار مشتقه در بورس کالا قیمت خرید و فروش است. در بازار فیزیکی مواد اولیه به قیمت روز و با تحویل فوری خرید و فروش می‌شوند؛ اما در بازار مشتقه قیمت آینده کالاها بر اساس پیش‌بینی تعیین شده و در قالب قراردادهای مختلف خرید و فروش می‌شود.

در بازار فیزیکی بورس کالا پس از خرید مالکیت کالا در اختیار شما قرار می‌گیرد و کالاها را به صورت فیزیکی تحویل خواهید گرفت. این در حالی است که در بازارهای مشتقه تنها قراردادهایی با ارزش دارایی پایه یا کالا به شما داده می‌شود و پای هیچ گونه مالکیت یا کالای فیزیکی در میان نیست.

بازار فیزیکی بورس کالا برای تامین مواد اولیه صنایع در راستای تامین چرخه تولید از انبار فروشنده تا انبار خریدار است. در مقابل، ابزارهای مشتقه برای سرمایه‌گذاری، نوسان‌گیری و پوشش ریسک طراحی شده‌اند. این قراردادها صرفا روی تغییرات قیمت تمرکز دارند و تسویه معاملات به صورت نقدی انجام می‌شود.

مطالعه بیشتر: لیست نماد های بورس کالا

چه کالاهایی در بازار فیزیکی بورس کالا معامله می‌شوند؟

بازار فیزیکی بورس کالای ایران شریان اصلی تامین مواد اولیه برای صنایع فعال در کشور است. محصولات در بورس کالا بر اساس نوع و کاربردی که دارند در تالارهای تخصصی دسته‌بندی و عرضه می‌شوند. این تفکیک به خریداران عمده کمک می‌کند تا بدون سردرگمی کالای مدنظر خود را در پیدا کرده و در حراج‌های روزانه شرکت کنند. در ادامه، هر یک از دسته‌بندی‌های محصولاتی که در بازار بورس عرضه می‌شود را به همراه عرضه‌کنندگان بزرگ هر بخش بررسی خواهیم کرد.

محصولات صنعتی و معدنی

تالار محصولات صنعتی و معدنی یکی از بزرگ‌ترین و پر معامله‌ترین بخش‌های بورس کالا به حساب می‌آید که نبض پروژه‌های عمرانی و ساخت و ساز کشور را در دست دارد. در این تالار، محصولات متنوعی از میلگرد، تیرآهن، ورق‌های گرم و سرد گرفته تا مس، شمش آلومینیم، روی، سنگ آهن و سایر فلزات گران‌بها در قالب‌های مختلف عرضه می‌شود. شرکت فولاد مبارکه و ذوب آهن اصفهان و شرکت ملی صنایع مس ایران در کنار شرکت آلومینیم ایران (ایرالکو) از بزرگ‌ترین عرضه‌کنندگان این محصولات در بازار به شمار می‌آیند. در همین راستا، تحلیل نماد فولاد به خریداران این فلز ارزشمند در بازار فیزیکی بورس کمک بسیار زیادی می‌کند تا روند قیمتی را بررسی و بهترین زمان برای خرید را پیدا کنند.

محصولات پتروشیمی

مواد پتروشیمی به دو دسته پلیمری و مواد شیمیایی تقسیم‌بندی می‌شوند. در دسته پلیمری‌ها شاهد عرضه پلی اتیلن‌ها، پلی‌پروپیلن‌ها، PVC و PET هستیم و در دسته مواد شیمیایی هم محصولاتی مانند اسیدها، حلال‌ها و ترکیبات آروماتیک عرضه می‌شوند. پتروشیمی‌های بزرگ کشور مانند مارون، شازند، بندر امام و جم از اصلی‌ترین عرضه‌کنندگان اصلی این محصولات روی تابلوی بورس هستند.

پتروشیمی خلیج فارس با نماد فارکس یکی از پتروشیمی‌های بزرگ ایران است که از تامین‌کنندگان اصلی محصولات پتروشیمی هم به حساب می‌آید. با استفاده از تحلیل تکنیکال نماد فارس می‌توانید روند قیمتی این سهم را بررسی کرده و سناریوهای احتمالی حرکت قیمت آن را در بازار بورس ارزیابی کنید.

فرآورده‌های نفتی

پالایشگاه‌های بزرگ کشور مسئول تامین فرآورده‌های نفتی برای کارخانه‌های بزرگ و کوچک کشور هستند و بخشی دیگر از تولیدات خود را هم به صادرات اختصاص می‌دهند. روغن، قیر، وکیوم باتوم (ماده اصلی تولید قیر)، لوب کات (خوارک اصلی کارخانه‌های روغن سازی) و گوگرد در این تالار به فروش می‌رسند. پالایشگاه‌های تامین‌کننده این تالار بندرعباس، اصفهان و تهران هستند که در کنار شرکت‌های مطرحی مانند نفت جی و پاسارگاد فعالیت می‌کنند. پالایشگاه‌ها تامین کننده خوارک اولیه و نفتی‌ها محصولات نهایی مانند قیر را عرضه می‌کنند.

محصولات کشاورزی

تالار محصولات کشاورزی با هدف حمایت از کشاورزان و شفافیت قیمت محصولات استراتژیک راه‌اندازی شده است. کالاهایی مانند گندم، جو، ذرت، کنجاله،‌ زعفران،‌ زیره سبز و پسته در این تالار عرضه می‌شوند. عرضه‌کنندگان اصلی این تالار نهادهای دولتی مانند شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران، تعاونی‌های بزرگ روستایی و سازمان مرکزی تعاون روستایی هستند تا تنظیم بازار محصولات استراتژیک به خوبی مدیریت شود.

سیمان و سایر کالاهای پرمعامله

تالار سیمان یکی از پر رونق‌ترین و شفاف‌ترین بخش‌های بازار فیزیکی است که بساط قیمت گذاری دستوری و دلالان مصالح ساختمانی را جمع کرد. در این تالار سیمان فله و پاکتی و کلینکر برای پیمانکاران و مصالح فروشان عرضه می‌شود. اصلی‌ترین عرضه کنندگان این تالار سیمان سپاهان، شاهرود، تهران، فارس، غرب و ساوه هستند.

چه کسانی می‌توانند در بازار فیزیکی بورس کالا معامله کنند؟

بازار فیزیکی بورس کالا محلی برای خرید عمده مواد اولیه و تحویل فیزیکی کالا است؛ از این رو شرایطی وجود دارد که تنها فروشندگان و خریداران خاص می‌توانند با احراز شرایط در این بازار معامله کنند. عرضه‌کنندگان و فروشندگان برای پذیرش کالا در تالار بورس باید شرایط زیر را داشته باشند:

• فرد یا شرکت متقاضی باید سابقه فعالیت طولانی مدت و قابل اطمینان در بازار کالای درخواستی را داشته باشد و چشم‌انداز روشنی برای ادامه فعالیت هم ارائه دهد.
• میزان عرضه کالا توسط فرد یا شرکت باید به گونه‌ای باشد که امکان کشف عادلانه قیمت فراهم شود.
• کالای عرضه شده نباید مشمول محدودیت‌هایی مانند قیمت‌گذاری قانونی، انحصار در عرضه یا تقاضا و مواردی مانند این باشد که مانع کشف عادلانه قیمت شود.

در مقابل،‌ خریداران هم باید مصرف‌کنندگان واقعی کالا و عمده باشند. این بازار به هیچ وجه برای افرادی مناسب نیست که به دنبال سرمایه‌گذاری و نوسان‌گیری به صورت محدود هستند. در ادامه به چند دسته از افرادی اشاره کرده‌ایم که می‌توانند به عنوان خریدار در این بازار معامله کنند:

• اشخاص حقوقی (شرکت‌ها و کارخانه‌ها): تولیدکنندگان، پیمانکاران پروژه‌های عمرانی و شرکت‌های بازرگانی که برای ادامه چرخه تولید و فعالیت‌های خود به مواد اولیه خام (مانند فولاد، مس یا مواد پلیمری) نیاز دارند.
• اشخاص حقیقی دارای مجوز فعالیت: صاحبان کسب و کارهایی که شرکتی ثبت نکرده‌اند اما دارای پروانه بهره‌برداری یا جواز کسب معتبر هستند نیز می‌توانند با ارائه مدارک خود، کد بازار فیزیکی دریافت کنند.
• مشتریان دارای سهمیه در سامانه بهین‌یاب: خریدار عمده محصولات پتروشیمی و فولاد باید ابتدا در سامانه «بهین‌یاب» وزارت صمت ثبت‌نام کند تا پس از احراز ظرفیت تولید کارخانه، سهمیه مجاز خرید به او اختصاص یابد.

پیش‌نیازهای معامله در بازار فیزیکی بورس کالا

برای ورود به بازار فیزیکی بورس کالا باید مراحلی را طی کنید که در ادامه به صورت مرحله به مرحله این موارد را توضیح داده‌ایم.

ثبت‌نام در سجام و دریافت کد بورسی

در ابتدای مسیر هر نوع فعالیت بورسی نیاز است تا در سامانه سجام ثبت نام کنید. در این سامانه تمامی اطلاعات هویتی و محل سکونت و حساب‌های بانکی‌ خود را ارائه خواهید کرد و پس از آن امکان ورود به بازار بورس ایران را خواهید داشت.

انتخاب کارگزاری بورس کالا

پس از ثبت نام در سامانه سجام نیاز است تا از بین کارگزاری‌های فعال در بازار بورس یکی را انتخاب کنید تا از طریق آن بتوانید وارد بورس کالا شوید. معمولا کارگزاری‌های الف مانند آگاه،‌ مفید و فارابی انتخاب اول اکثر سرمایه‌گذاران بازار هستند.

دریافت کد بازار فیزیکی بورس کالا

هر کارگزاری دارای پلتفرم اختصاصی خود برای بورس کالا است. دامنه اصلی پلتفرم معاملاتی بورس کالا EBGO.ir است که هر کارگزاری با اضافه کردن پیشوند خود طراحی اختصاصی‌ خود را روی پلتفرم پیاده می‌کند. برای مثال در تصویر زیر می‌توانید نمایی از پلتفرم EBGO کارگزاری آگاه را مشاهده کنید.

افتتاح حساب وکالتی بورس کالا

پس دریافت کد بورس کالا؛ باید برای وکالتی کردن حساب خود به بانک مراجعه کنید. شایان ذکر است که شمار زیادی از بانک‌ها امکان وکالتی کردن حساب را به صورت آنلاین فراهم کرده‌اند و با انتخاب یکی از آنها دیگر نیازی به مراجعه حضوری به بانک وجود ندارد.

تهیه مدارک و مجوزهای لازم برای خرید کالا

بسته به نوع کالا باید مجوزهای لازم از جمله مجوز بهره برداری، ثبت نام در سامانه بهین یاب، کد بازرگانی، کد مالیاتی، کد نقش در سامانه جامع تجارت و گواهی ارزش افزوده را به بورس کالا ارائه دهید تا اجازه خرید و فروش کالاها به شما داده شود.

اطلاعیه عرضه بورس کالا چیست و چطور باید آن را بخوانیم؟

اطلاعیه عرضه شناسنامه کالا مهم‌ترین سندی است که پیش از شروع حراج توسط بورس کالا منتشر می‌شود. در این سند، تمام شرایط حقوقی، مالی و اجرایی فروشنده (عرضه‌کننده) به‌صورت شفاف بیان شده است. خریداران موظف‌ هستند پیش از ثبت هرگونه سفارش، این اطلاعیه را با دقت مطالعه کنند؛ چرا که پس از برنده‌شدن در رقابت، هیچ‌گونه عذری مبنی بر بی‌اطلاعی از شرایط پذیرفته نخواهد شد.

اطلاعات مهم در اطلاعیه عرضه

برای درک بهتر میزان اهمیت اطلاعیه‌های بورس یک اطلاعیه عرضه واقعی (شرایط عمومی فروش محصولات شرکت پلی‌پروپیلن جم) را در این بخش بررسی می‌کنیم تا ببینیم که چه اطلاعاتی درون متن یک اطلاعیه وجود دارد و به چه چیزهایی باید توجه کرد.

۱. محل تحویل و کیفیت کالا: شما باید بدانید کالا را دقیقا از کجا تحویل می‌گیرید. در این اطلاعیه، انبار شرکت واقع در عسلویه به عنوان محل تحویل مشخص شده است. هزینه حمل از عسلویه تا کارخانه شما کاملا به عهده خودتان است. همچنین تاکید شده که کیفیت کالا دقیقا مطابق با برگه آنالیز محصولی است که در سایت بورس کالا بارگذاری شده و خریدار حق اعتراض بعدی را نخواهد داشت.

۲. نوع بسته‌بندی و هزینه‌های پنهان: نوع بسته‌بندی کالا در اطلاعیه درج می‌شود و تغییر آن پس از صدور حواله امکان‌پذیر نیست. به هزینه‌های جانبی دقت کنید؛ برای مثال در این اطلاعیه، تحویل کالا با پالت چوبی، جامبوبگ یا به صورت فله هزینه اضافی ندارد، اما اگر خریدار پالت پلاستیکی بخواهد، باید به ازای هر پالت مبلغ ۱۰۰ هزار تومان (یک میلیون ریال) به شماره حساب جداگانه‌ای واریز کند.

۳. هزینه انبارداری و جرایم سنگین تاخیر: خریداران بی‌دقت با هزینه انبارداری و جرایم سنگین رو به رو خواهند شد. طبق اطلاعیه پتروشیمی جم، در معاملات نقدی اگر خریدار تا ۳ روز کاری و در معاملات سلف تا ۴ روز کاری پس از مهلت مجاز، کالای خود را از انبار عسلویه خارج نکند، روزانه معادل ۳ درصد ارزش کالای حمل نشده جریمه خواهد شد. ترخیص مابقی کالا هم وابسته به پرداخت این جریمه سنگین است.

۴. شرایط تسویه مالی و مالیات: در اطلاعیه مشخص می‌شود که تسویه به‌صورت نقدی است یا اعتباری. اگر عرضه اعتباری باشد (مثلا با ارائه ضمانت‌نامه بانکی یا گشایش اعتبار اسنادی LC)، درصد کارمزد فروش اعتباری به مبلغ نهایی اضافه می‌شود. قوانین مالیاتی بسیار حساس هستند؛ نام واریزکننده مالیات بر ارزش افزوده باید دقیقا با نام خریدار (شخص حقیقی یا حقوقی) یکسان باشد. هرگونه مغایرت باعث تاخیر در صدور حواله و در نتیجه، تحمیل هزینه انبارداری به خریدار می‌شود. خریداران مستقر در مناطق آزاد نیز ابتدا باید مالیات را پرداخت کنند و تنها در صورت ارائه مدارک (تاییدیه گمرک، مفاصا حساب مالیاتی و گواهی استمرار فعالیت) این مبلغ به آن‌ها عودت داده می‌شود.

۵. مدارک احراز هویت (مبارزه با پول‌شویی): مشتریانی که برای اولین بار قصد خرید دارند، باید کوهی از مدارک را از طریق کارگزار خود ارسال کنند. این مدارک برای اشخاص حقوقی شامل اساسنامه، پروانه بهره برداری، گواهی ارزش افزوده و آگهی تغییرات است و برای اشخاص حقیقی شامل پروانه کسب، معرفی‌نامه و تطابق آدرس قبض تلفن کارگاه با پروانه کسب می‌شود. بدون این مدارک، حواله فروش صادر نخواهد شد.

۶. شرط مصرف کالا و الزامات سامانه‌های دولتی: بسیاری از تولیدکنندگان (مانند پلی‌پروپیلن جم) در اطلاعیه خود صراحتا قید می‌کنند که کالای تحویل شده صرفا جهت تولید و مصرف خریدار بوده و هرگونه بهره‌برداری دیگر (از جمله فروش آزاد) ممنوع و قابل تعقیب است. همچنین خریدار موظف است فاکتورهای فروش را حداکثر طی یک ماه در «سامانه ثامن» تایید کند. در غیر این صورت، از صدور حواله‌های بعدی برای او جلوگیری خواهد شد.

مراحل معامله در بازار فیزیکی بورس کالا

پس از آماده کردن پیش نیازها مانند کد سجام، کد بورس کالا و وکالتی کردن حساب نیاز است تا مراحل دیگری را برای معامله در بازار فیزیکی بورس کالا بگذرانید. در ادامه این مراحل را توضیح خواهیم داد.

مرحله اول؛ بررسی اطلاعیه عرضه و انتخاب کالا

برای شروع باید سایت رسمی بورس کالا به نشانی ime.co.ir را به صورت روزانه بررسی کنید تا متوجه انتشار اطلاعیه‌های کالاهای مدنظر خود شوید. در این اطلاعیه باید اطلاعاتی مانند مشخصات دقیق کالا، نام تولیدکننده، قیمت پایه، حداقل حجم مجاز برای خرید، درصد پیش‌پرداخت مورد نیاز و تاریخ دقیق تحویل را در بیاورید. انتخاب کالا باید بر اساس پروانه بهره‌برداری و نیاز واقعی کارخانه انجام شود.

مرحله دوم؛ واریز پیش‌پرداخت و آماده‌سازی وجه

پس از انتخاب کالا باید مبلغ پیش پرداخت را در حساب وکالتی‌ خود مسدود کنید. مبلغ پیش‌پرداخت در اطلاعیه مشخص شده است و بسته به نوع کالا و شرایط بازار از ۱۰ تا ۱۰۰ درصد ارزش کل معامله متغیر است. مبلغ پیش پرداخت به علاوه کارمزد اولیه کارگزاری باید پیش از پایان زمان مجاز (قبل از شروع تالار معاملاتی) در حساب وکالتی موجود باشد؛ در غیر این صورت، اجازه ثبت سفارش نخواهید داشت.

مرحله سوم؛ ثبت سفارش توسط کارگزاری

در مرحله بعد کارگزاری سفارش مشتری را برای شرکت در حراجی به تالار معامله می‌برد. سپس، فرم درخواست خرید توسط افراد پر شده و سقف قیمتی پیشنهادی برای حراج در این فرم ذکر می‌شود تا کارگزار با توجه به آن در حراجی شرکت کند.

مرحله چهارم؛ شرکت در فرآیند حراج

تالار فیزیکی شامل مراحل پیش گشایش، مظنه‌یابی و رقابت است. اگر تقاضا برای کالای انتخابی شما بیشتر از حجم عرضه فروشنده باشد، کارگزار شما وارد یک رقابت قیمتی با سایر خریداران می‌شود. سیستم بورس کالا به صورت خودکار کالا را به کسانی تخصیص می‌دهد که بالاترین قیمت را در سقف مجاز پیشنهاد داده‌اند.

مرحله پنجم؛ تسویه نهایی معامله

اگر کارگزار موفق شود تا کالای درخواستی‌ شما را خریداری کند؛ در مرحله بعد باید باقیمانده پول را به حساب وکالتی واریز کرده و معامله را به صورت کامل تسویه کنید. در معاملات نقدی تنها ۳ روز کاری برای پرداخت مابقی ارزش کالا به علاوه مالیات بر ارزش افزوده (مطابق نرخ مصوب قانونی) و کارمزد نهایی بورس و کارگزاری فرصت دارید.

اگر این وجه در زمان مقرر به حساب اتاق پایاپای بورس کالا واریز نشود، مشمول جریمه‌های سنگین روزشمار خواهید شد و در صورت تاخیر بیش از حد، معامله به طور کامل فسخ و جریمه ابطال از پیش پرداخت شما کسر می‌شود.

مرحله ششم؛ صدور حواله و تحویل کالا

پس از اینکه تسویه به صورت کامل انجام شد؛ اسناد به بورس کالا ارسال خواهد شد تا حواله خرید صادر شود. صدور حواله به معنای پایان کار در بورس است. حالا باید یک شرکت باربری معتبر را به فروشنده معرفی کنید تا کالا را از انبار کارخانه بارگیری کرده و به انبار شما ارسال کند. دقت کنید که هزینه حمل و بیمه بار از درب کارخانه تا مقصد، کاملا به عهده خریدار است.

فرآیند حراج در بازار فیزیکی بورس کالا چگونه انجام می‌شود؟

هسته اصلی کشف قیمت و تخصیص کالا در بورس بر مبنای یک سیستم حراج الکترونیکی چند مرحله‌ای استوار است. بر اساس دستور العمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران تخصیص کالا در تالار فیزیکی بر اساس قانون اولویت قیمت و زمان انجام می‌شود؛ یعنی خریداری که قیمت بالاتر پیشنهاد دهد در اولویت است و اگر دو خریدار قیمت یکسانی پیشنهاد دهند؛ سفارش خریداری در اولویت است که زودتر ثبت سفارش کرده باشد.

دوره‌های زمانی حراج در بازار فیزیکی

سیستم‌های بورس کالا برای جلوگیری از هیجانات کاذب و ایجاد فرصت برابر برای تمامی خریداران، فرآیند حراج هر کالا را به دوره‌های زمانی مختلفی تقسیم کرده است. این دوره‌های زمانی با رنگ خاصی روی تابلوی معاملات نشان داده می‌شوند. طبق قوانین اجرایی بورس کالا، دوره‌های حراج به ترتیب زیر است:

۱. دوره پیش‌گشایش یا ورود سفارشات (رنگ سبز)

در این مرحله رنگ تابلو سبز می‌شود. معمولا این دوره از ابتدای صبح شروع می‌شود و تا زمان شروع رقابت اصلی ادامه دارد. در این دوره، کارگزاران سفارشات خرید مشتریان را برای هسته معاملات ارسال می‌کنند. کارگزاران می‌توانند قیمت پیشنهادی را تغییر دهند، حجم سفارش را اصلاح یا حتی سفارش را به صورت کامل لغو کنند. تمامی این فرآیندها به درخواست مشتری انجام می‌شود و کارگزار اجازه ندارد به انتخاب خود کاری انجام دهد. در این دوره خرید و فروشی انجام نمی‌شود و تنها صف‌های خرید و فروش در کل بازار شکل می‌گیرد.

۲. دوره مظنه یابی یا حراج (رنگ زرد)

در دوره مظنه یابی یا حراج، تابلوی بورس به زرد در می‌آید. این اتفاق زمانی می‌افتد که تقاضای ثبت شده در سیستم بیشتر از عرضه باشد و معمولا یک دقیقه طول می‌کشد. در این دوره امکان حذف یا کاهش قیمت سفارش پیشنهادی وجود ندارد. خریداران باید یا قیمت پیشنهادی خود را افزایش دهند تا به سطح دیگر خریداران برسند یا اینکه از حجم سفارش‌ خود را کم کنند. این دوره در ۶۰ ثانیه و دو بازه ۴۰ ثانیه و ۲۰ ثانیه‌ای شکل می‌گیرد. محدودیت این دوره برای این گذاشته شده است تا خریداران نتوانند با ثبت تقاضای کاذب و سپس حذف آن، بازار را فریب دهند. در این دوره، سقف قیمت رقابتی مشخص می‌شود.

۳. دوره رقابت (رنگ قرمز)

در مرحله رقابت، رنگ تابلو قرمز می‌شود و این فرایند نهایتا یک دقیقه طول می‌کشد. سیستم هسته معاملات به صورت خودکار قفل می‌شود و هیچ کارگزاری حق ارسال، ویرایش یا حذف سفارش را ندارد. سیستم الکترونیکی بورس بر اساس اولویت قیمت و زمان تخصیص کالا را از بالاترین قیمت پیشنهادی شروع می‌کند و تا جایی پایین می‌آید که کل عرضه فروشنده به پایان برسد. خریدارانی که قیمت پایین‌تر داده باشند و حجم عرضه به آن‌ها نرسد؛ از دور رقابت حذف می‌شوند. در پایان این دوره،‌ معامله کالا تمام می‌شود و قیمت کشف شده روی تابلو ظاهر می‌شود.

۴. دوره نظارت (رنگ آبی)

ناظر بازار در این مرحله معاملات انجام شده را بررسی و سالم بودن معاملات را مشخص می‌کند و در صورت وجود مشکل در معاملات؛ معامله به حالت تصمیم‌گیری در خواهد آمد.

مچینگ در بورس کالا چیست؟

مچینگ مرحله‌ای از معاملات بورس کالاست که پس از پایان رقابت، در صورت باقی ماندن بخشی از عرضه، امکان خرید آن کالا با قیمت پایه و طبق ضوابط بورس کالا فراهم می‌شود. این پدیده زمانی رخ می‌دهد که میزان تقاضا کمتر از حجم عرضه باشد. کالاهای باقی مانده برای مدت مشخصی روی تابلو با قیمت پایه برای فروش باز می‌ماند. در این مرحله، متقاضیان واجد شرایط می‌توانند مطابق شرایط اطلاعیه عرضه، کالای باقی‌مانده را با قیمت پایه خریداری کنند. اگر کالا در این مرحله نیز به فروش نرسد، عرضه آن پایان می‌یابد و عرضه‌کننده می‌تواند درباره عرضه مجدد آن در نوبت‌های بعدی تصمیم‌گیری کند.

تسویه و تحویل کالا در بازار فیزیکی بورس کالا

تسویه مالی حساس‌ترین و مهم‌ترین بخش معاملات است. تسویه به دو شکل نقدی و اعتباری پس از پیروزی در رقابت انجام می‌شود. در تسویه نقدی، مهلت پرداخت وجه بر اساس اطلاعیه عرضه تعیین می‌شود و بین یک تا سه روز کاری زمان می‌برد. این مهلت برای تکمیل وجه تا ارزش نهایی کالا، مالیات بر ارزش افزوده و کارمزدها است که باید به حساب اتاق پایاپای بورس کالا واریز شود.

تسویه اعتباری زمانی انجام می‌شود که عرضه کننده شرایط فروش چکی یا گشایش اعتبار اسنادی (LC) را در اطلاعیه عرضه پذیرفته باشد. در این صورت، خریدار اسناد تضمینی را تهیه کرده و به کارگزاری تحویل می‌دهد.

پس از تسویه کامل، سند مهمی به نام حواله خرید صادر می‌شود. خریدار با در دست داشتن حواله خرید یک شرکت باربری را به فروشنده معرفی می‌کند و کالای خریداری شده را از درب انبار کارخانه تحویل می‌گیرد و به انبار خود انتقال می‌دهد.

هزینه‌ها و ریسک‌های معامله در بازار فیزیکی بورس کالا

خرید عمده مواد اولیه در این بازار علاوه بر قیمت پایه و مبالغ رقابت، هزینه‌های جانبی مانند کارمزد بورس کالا و کارگزاری، هزینه‌های بانکی و مالیات بر ارزش افزوده هم دارد که بخش زیادی از آن‌ها به عهده خریدار است. هزینه حمل و نقل، بیمه بار از انبار فروشنده تا کارخانه خریدار هم کاملا به عهده مشتری است. گاهی به دلیل مسافت طولانی و موقعیت جغرافیایی کارخانه مبدا، حاشیه سود معامله به دلیل کرایه باربری به شدت کاهش پیدا می‌کند.

بزرگ‌ترین ریسک معاملات در بورس فیزیکی کالا ناتوانی در تامین وجه تسویه در مهلت مقرر است. تاخیر در تسویه نقدی جریمه‌های سنگین روزشمار را به همراه دارد. اگر این تاخیر از مهلت قانونی بیشتر شود؛ معامله فسخ خواهد شد و جریه ابطال قرارداد به صورت مستقیم از پیش پرداخت مشتری کسر می‌شود.

بازار فیزیکی بورس کالا برای چه کسانی مناسب است؟

بازار فیزیکی بورس کالا به گونه‌ای طراحی شده تا نیاز مصرف کنندگان واقعی کالا را برآورده کند. کارخانه‌های تولیدی، پیمانکاران پروژه‌های عمرانی و بازرگانان عمده از جمله این گروه‌ها هستند. خرید در تالارهای بازار بورس کالا با حجم‌های سنگین به اندازه چندین تن انجام می‌شود و خریدار ملزم به تحویل فیزیکی کالا و انتقال به انبار خود است.

از این رو، سرمایه گذاران خرد یا معامله گران بازاری نمی‌توانند از این بازار برای کسب سود استفاده کنند. معامله گران و سرمایه گذاران خرد بهتر است تا از صندوق‌های بخشی فلزات استفاده کنند که بدون نیاز به تحویل فیزیکی، امکان سرمایه‌گذاری روی کالاها را فراهم می‌کنند و به آن‌ها اجازه می‌دهند تا مدت زمان دلخواه نگهداری کرده و سپس در همان بازار بفروشند.

چگونه قبل از خرید در بورس کالا قیمت کالا را تحلیل کنیم؟

قبل از خرید در بورس کالا نیاز است تا بررسی کنیم که قیمت اعلام شده و قیمت پیشنهادی ما نسبت به بازار جهانی و وضعیت آینده بازار در چه محدوده‌ای قرار دارد. گاهی با یک تحلیل ساده می‌توان متوجه شد که قیمت بسیار بالا است و ارزش خرید وجود ندارد و با یک یا دو ماه صبر می‌توان روی قیمت‌های بهتری خرید را انجام داد. گاهی هم قیمت‌ها بسیار پایین‌تر از بازار جهانی اعلام می‌شود و در آینده هم انتظار افزایش قیمت می‌رود؛ این زمان‌ها بهترین فرصت برای خرید فیزیکی در بورس کالا محسوب می‌شود.

تحلیل قیمت فولاد، مس و آلومینیوم قبل از معامله

با استفاده از چارت‌های فراز می‌توانید نمودار قیمتی فولاد،‌ مس، آلومینیم یا هر فلز دیگری که در بازار بورس کالا خرید و فروش می‌شود را به صورت زنده مشاهده کنید. در چارت‌های فراز، افزایش یا کاهش قیمت به صورت ساده نمایش داده می‌شود و ابزارهای حرفه‌ای بسیاری برای تحلیل تکنیکال وجود دارد. با استفاده از این ابزارها می‌توانید متوجه شوید که قیمت فلز در چه محدوده‌ای قرار دارد. آیا فرصت مناسبی برای خرید فلزات هست یا با کمی صبر می‌توان روی قیمت‌های پایین‌تر خرید را انجام داد؟

تحلیل قیمت سیمان و کالاهای ساختمانی

فراز دارای چارت شاخص سیمان هم هست که می‌توان با توجه به آن روند قیمتی سیمان و کالاهای ساختمانی را دنبال کرد. با گران شدن مصالح ساختمانی فرآیند ساخت و ساز کاهش پیدا می‌کند و با کاهش قیمت سرعت پیدا می‌کند. از این رو، دنبال کردن قیمت و پیش‌بینی قیمت آینده سیمان و دیگر کالاهای ساختمانی برای خرید از بورس کالا به شدت اهمیت پیدا می‌کند.

تحلیل قیمت محصولات پتروشیمی

قیمت محصولات پتروشیمی را از طریق بررسی قیمت سهام شرکت‌های عرضه کننده می‌توان بررسی کرد. قیمت محصولات پتروشیمی یکی از عوامل موثر بر سودآوری شرکت‌های این صنعت است، اما ارزش سهام این شرکت‌ها علاوه بر قیمت محصولات، به عواملی مانند نرخ ارز، نرخ خوراک، هزینه‌های تولید، سودآوری و شرایط کلی بازار سرمایه نیز بستگی دارد. از آنجا که قیمت بسیاری از محصولات پتروشیمی با نرخ ارز و قیمت‌های جهانی ارتباط دارد، تغییرات نرخ دلار می‌تواند بر قیمت این محصولات و سودآوری شرکت‌های پتروشیمی اثرگذار باشد. نمودار قیمت سهام پتروشیمی‌های بازار و دلار را می‌توانید از طریق سایت فراز در کنار یکدیگر داشته باشید و بررسی کنید.

چطور از چارت و ابزارهای فراز برای تحلیل بورس کالا استفاده کنیم؟

فراز چارت تمامی شرکت‌های بورسی و کالاهای عرضه شده در بورس کالا را به صورت کامل ارائه می‌دهد. از طرف دیگر، نمودار قیمتی جهانی بسیاری از کالاها هم در فراز وجود دارند. با ترکیب این دو دسته نمودار و استفاده از اندیکاتورهای اختصاصی فراز مانند Smart Money Concepts و Support and Resistance Levels می‌توانید تحلیل دقیق‌تری از کالاهای معامله‌شده در بورس کالا داشته باشید.

اشتباهات رایج در معامله بازار فیزیکی بورس کالا

خرید و فروش در بازار فیزیکی بورس کالا نیاز به دقت بالایی دارد و کوچک‌ترین بی‌احتیاطی باعث می‌شود ضررهای سنگینی به خریداران وارد شود. در ادامه چند اشتباه رایج هنگام معامله در بازار بورس کالا را برایتان فهرست کرده‌ایم:

• عدم توجه به هزینه‌های معاملاتی: خرید کالا از بازار فیزیکی بورس کالا هزینه‌های آشکار و پنهان زیادی دارد که باید تمامی آن‌ها را در قیمت نهایی اعمال کنید. گاهی بی‌توجهی به همین هزینه‌ها باعث می‌شود تا قیمت خرید بالاتری نسبت به بازار آزاد را تجربه کنید.
• عدم توجه به تسویه نهایی: تسویه نهایی سه روز کاری پس از حراج قیمتی اتفاق می‌افتد. در صورت تاخیر در تسویه نهایی با جریمه‌های سنگین و امکان ابطال معامله رو به رو خواهید شد.
• بی توجهی به محل تحویل: گاهی قیمت کالا مناسب است؛ اما محل تحویل به قدری از انبارهای خریدار دور است که عملا هزینه حمل و نقل تمام سود خریدار را از بین می‌برد.
• خرید بدون تحلیل قیمت: خریداران کالاهای فیزیکی از بورس کالا باید قبل از ثبت سفارش با بررسی چارت، بهترین زمان خرید را طبق تحلیل‌های خود پیدا کرده و سپس برای ورود به معاملات اقدام کنند.

جمع‌بندی؛ معامله در بازار فیزیکی بورس کالا برای چه کاربری ارزشمند است؟

معامله در بازار فیزیکی کالا تنها به کاربرانی توصیه می‌شود که به مواد اولیه صنعتی و پتروشیمی نیاز واقعی دارند و تولیدکننده یا صادر کننده بزرگ این محصولات هستند؛ چرا که حجم معاملاتی در این بازار بیش از چند ده تن است و سرمایه‌گذاران خرد و معامله‌گران معمولی اصلا نمی‌توانند از پس هزینه‌ها و حجم معاملاتی این بازار بربیایند. با رعایت موارد گفته شده به همراه تحلیل قیمت کالا در چارت‌های فراز می‌توانید خرید مقرون به صرفه‌ای از بازار فیزیکی بورس کالا داشته باشید.

سوالات متداول