دراودان چیست؟ مفهوم Drawdown و نقش آن در مدیریت ریسک

ترید در بازار فارکس همیشه با نوسانات قیمت همراه است و هر تریدری، صرف‌نظر از میزان تجربه و مهارتش، در مسیر فعالیت خود با دوره‌های زیان‌ده مواجه می‌شود. افت سرمایه یا دراودان یکی از مفاهیم اصلی در مدیریت ریسک است که نشان‌دهنده کاهش ارزش حساب معاملاتی از بالاترین نقطه تا پایین‌ترین سطح آن در یک بازه زمانی مشخص است. افت سرمایه بخشی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از فرآیند ترید است و آنچه اهمیت دارد، توانایی کنترل و کاهش آن از طریق استراتژی‌های مناسب است. در این مقاله، به بررسی جامع مفهوم دراودان، انواع مختلف آن، نحوه محاسبه و راهکارهای عملی برای مدیریت افت سرمایه در فارکس خواهیم پرداخت.

مفهوم دراودان (Drawdown) در معاملات فارکس چیست؟

دراودان در ساده‌ترین تعریف، میزان کاهش ارزش حساب معاملاتی از بالاترین نقطه (Peak) تا پایین‌ترین نقطه (Trough) قبل از رسیدن به سقف جدید است. این مفهوم به‌صورت درصدی بیان می‌شود و یکی از معیارهای اصلی برای سنجش ریسک یک استراتژی معاملاتی محسوب می‌گردد. تریدرهای تازه‌کار اغلب تصور می‌کنند که افت سرمایه همان ضرر است، اما این دو مفهوم با یکدیگر متفاوت هستند. ضرر زمانی رخ می‌دهد که یک پوزیشن را با قیمتی پایین‌تر از قیمت خرید ببندید، در حالی که افت سرمایه نشان‌دهنده افت موقت یا دائمی ارزش کل سرمایه شماست.

برای درک بهتر این موضوع، فرض کنید بالانس حساب معاملاتی شما 5000 دلار است و شما تصمیم می‌گیرید 10 سهم از یک شرکت را با قیمت 100 دلار برای هر سهم خریداری کنید. چند روز بعد، قیمت سهام به 90 دلار کاهش می‌یابد. در این وضعیت، موجودی حساب شما همچنان 5000 دلار باقی می‌ماند، اما ارزش واقعی سرمایه شما (اکوئیتی) به 4900 دلار کاهش یافته است. این 100 دلار کاهش، افت سرمایه شناور یا موقت نامیده می‌شود، زیرا هنوز پوزیشن را نبسته‌اید و احتمال بازگشت قیمت وجود دارد.

دراودان شناور زمانی به دراودان ثابت یا دائمی تبدیل می‌شود که تصمیم بگیرید پوزیشن زیان‌ده خود را ببندید. در مثال قبلی، اگر سهام را با قیمت 90 دلار بفروشید، بالانس حساب شما به 4900 دلار کاهش می‌یابد و این افت سرمایه دیگر قابل بازگشت نیست مگر از طریق معاملات سودآور بعدی.

نحوه محاسبه افت سرمایه دراودان (Drawdown) در فارکس

محاسبه دراودان در هنگام ترید ضروری است، چرا که بدون اندازه‌گیری دقیق افت سرمایه، نمی‌توان استراتژی معاملاتی را به درستی ارزیابی کرد. فرمول‌های محاسبه Drawdown نسبتاً ساده هستند و با داشتن اطلاعات پایه از حساب معاملاتی، می‌توانید به سرعت میزان افت سرمایه خود را مشخص کنید. دو نوع اصلی محاسبه دراودان وجود دارد که تریدرها از آن‌ها استفاده می‌کنند: دراودان پایه و دراودان حداکثر.

فرمول محاسبه افت سرمایه

دراودان پایه یا اولیه، تفاوت بین موجودی اولیه حساب و کمترین مقدار آن در یک بازه زمانی مشخص را نشان می‌دهد. فرمول محاسبه آن به این صورت است:

دراودان پایه = ((موجودی اولیه – کمترین مقدار موجودی) / موجودی اولیه) × 100

برای مثال، اگر حساب شما 5000 دلار موجودی داشته و به 4900 دلار کاهش یافته باشد، Drawdown پایه شما به این شکل محاسبه می‌شود:

دراودان پایه = ((5000 – 4900) / 5000) × 100 = 2%

این عدد نشان می‌دهد که سرمایه شما نسبت به موجودی اولیه 2 درصد افت داشته است. اما این تنها یک بخش از داستان است. برای درک کامل‌تر وضعیت حساب معاملاتی، باید افت سرمایه حداکثر را نیز محاسبه کنید.

دراودان حداکثر، بزرگ‌ترین افت سرمایه از بالاترین نقطه تا پایین‌ترین نقطه قبل از رسیدن به اوج جدید است. این معیار مهم‌تر از افت سرمایه پایه محسوب می‌شود، زیرا نشان می‌دهد در بدترین شرایط، چقدر از سرمایه خود را از دست داده‌اید. فرمول محاسبه آن عبارت است از:

دراودان حداکثر = ((بالاترین مقدار موجودی – کمترین مقدار موجودی) / بالاترین مقدار موجودی) × 100

فرض کنید موجودی حساب شما از 5000 دلار به 5500 دلار رسیده، سپس به 4500 دلار کاهش یافته و دوباره به 7000 دلار افزایش پیدا کرده است. در این حالت:

دراودان حداکثر = ((5500 – 4500) / 5500) × 100 = 18.18%

این عدد به شما می‌گوید که در بدترین دوره، تقریباً 18 درصد از بالاترین مقدار سرمایه خود را از دست داده‌اید. این اطلاعات برای تصمیم‌گیری درباره ادامه یا تغییر استراتژی معاملاتی بسیار مهم‌اند.

نکته مهم دیگر در محاسبه Drawdown، تفاوت بین استفاده از بالانس و اکوئیتی است. بالانس نشان‌دهنده موجودی واقعی حساب پس از بستن تمام معاملات است، در حالی که اکوئیتی شامل سود و زیان معاملات باز نیز می‌شود. تریدرهای حرفه‌ای Drawdown را بر اساس اکوئیتی محاسبه می‌کنند، زیرا تصویر دقیق‌تری از وضعیت واقعی حساب ارائه می‌دهد. اگر معاملات باز زیان‌ده‌ای دارید، اکوئیتی شما کمتر از بالانس خواهد بود و این همان چیزی است که باید در مدیریت ریسک مدنظر قرار دهید.

زمان بازیابی افت سرمایه نیز به اندازه خود Drawdown اهمیت دارد. یک افت سرمایه 20 درصدی که طی یک هفته بازیابی می‌شود، متفاوت از Drawdown مشابهی است که ماه‌ها طول می‌کشد تا جبران شود. تریدر باید هر دو عامل را در کنار هم بررسی کند تا تصمیمات درستی بگیرد.

انواع دراودان در بازارهای مالی

سه نوع اصلی دراودان که در بازارهای مالی مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارتند از دراودان نسبی، مطلق و حداکثر.

دراودان نسبی (Relative Drawdown)

دراودان نسبی رایج‌ترین و کاربردی‌ترین نوع دراودان است که اکثر تریدرها از آن استفاده می‌کنند. این نوع افت سرمایه، تفاوت بین موجودی اولیه حساب و بیشترین افت سرمایه را به شکل درصد نشان می‌دهد. Drawdown نسبی به شما این امکان را می‌دهد که بدون توجه به مقدار مطلق سرمایه، عملکرد استراتژی معاملاتی خود را با سایر استراتژی‌ها مقایسه کنید.

فرمول محاسبه افت سرمایه نسبی عبارت است از:

دراودان نسبی = (دراودان مطلق × 100) / موجودی اولیه

این نوع Drawdown در آزمون و ارزیابی سیستم‌های معاملاتی بسیار مفید است. بسیاری از تریدرهای حرفه‌ای، دراودان نسبی را معیاری برای تعیین حد ضرر کلی حساب در نظر می‌گیرند. برای مثال، اگر افت سرمایه نسبی به 25 درصد برسد، ممکن است تصمیم بگیرند تمام معاملات را ببندند و استراتژی خود را بازنگری کنند. این رویکرد به‌عنوان «حد ضرر بحرانی» شناخته می‌شود و از رسیدن به کال مارجین جلوگیری می‌کند.

دراودان مطلق (Absolute Drawdown)

دراودان مطلق تفاوت بین موجودی اولیه حساب و کمترین مقدار اکوئیتی را نشان می‌دهد. این نوع افت سرمایه از لحظه‌ای که اولین ترید در حساب انجام می‌شود شروع به ثبت می‌کند و تا زمانی که موجودی به سطح اولیه یا بالاتر از آن برسد، ادامه دارد. افت سرمایه مطلق به شما می‌گوید که در بدترین لحظه، چقدر از سرمایه اولیه خود را از دست داده‌اید.

فرمول محاسبه آن به این شکل است:

دراودان مطلق = موجودی اولیه – کمترین مقدار اکوئیتی

اگر حساب شما با 5000 دلار شروع شده و در طول یک ماه معاملات، اکوئیتی آن به 4700 دلار کاهش یافته باشد، افت سرمایه مطلق شما 300 دلار خواهد بود. این عدد حتی اگر بعداً موجودی به 4850 دلار برسد، تغییر نمی‌کند، زیرا Drawdown مطلق همیشه نسبت به موجودی اولیه محاسبه می‌شود نه نسبت به بالاترین نقطه.

تریدرهای باتجربه سعی می‌کنند دراودان مطلق خود را زیر 10 درصد سرمایه اولیه نگه دارند. این معیار نشان‌دهنده کنترل خوب بر ریسک و توانایی حفظ سرمایه در شرایط نامساعد بازار است. هرچه Drawdown مطلق کوچک‌تر باشد، استراتژی معاملاتی کارآمدتر محسوب می‌شود.

دراودان حداکثر

دراودان حداکثر بزرگ‌ترین افت سرمایه از بالاترین نقطه تا پایین‌ترین نقطه در کل دوره معاملاتی است. این مهم‌ترین و جامع‌ترین معیار برای سنجش ریسک یک استراتژی معاملاتی به شمار می‌رود.

فرمول محاسبه دراودان حداکثر:

دراودان حداکثر = (بالاترین مقدار – پایین‌ترین مقدار) / بالاترین مقدار × 100

فرض کنید موجودی حساب شما از 5000 دلار به 6000 دلار رسیده، سپس به 4000 دلار کاهش یافته و بعد دوباره به 7000 دلار افزایش پیدا کرده است. Drawdown حداکثر شما برابر است با:

(6000 – 4000) / 6000 × 100 = 33.3%

دراودان حداکثر همیشه بزرگ‌ترین عدد بین تمام انواع Drawdown خواهد بود، اما این به معنای ناکارآمدی استراتژی نیست. افت سرمایه حداکثر 30 تا 40 درصد در معاملات فارکس طبیعی است، به شرطی که این افت در یک دوره زمانی منطقی جبران شود. آنچه واقعاً اهمیت دارد، مدت زمان بازیابی از این افت سرمایه است. اگر افت سرمایه در مدت کوتاهی رخ داده باشد، ممکن است ناشی از یک اتفاق غیرمنتظره بازار باشد، اما اگر برای مدت طولانی ادامه یابد، نشان‌دهنده مشکل در استراتژی معاملاتی است.

مقایسه انواع دراودان در بازارهای مالی

نوع دراودان	نحوه محاسبه	کاربرد اصلی	محدوده مطلوب
دراودان نسبی	(دراودان مطلق ÷ موجودی اولیه) × 100	ارزیابی و مقایسه استراتژی‌ها	کمتر از 20-25 درصد
دراودان مطلق	موجودی اولیه – کمترین اکوئیتی	سنجش حداکثر زیان نسبت به سرمایه اولیه	کمتر از 10 درصد
دراودان حداکثر	(بالاترین نقطه – پایین‌ترین نقطه) ÷ بالاترین نقطه × 100	ارزیابی ریسک کلی سیستم معاملاتی	30-40 درصد قابل قبول است

استراتژی‌های کنترل و مدیریت دراودان در فارکس چیست؟

در آخرین بخش این مطلب به بررسی سه رویکرد کاربردی برای کنترل و مدیریت Drawdown خواهیم پرداخت.

مدیریت کامل معاملات

مدیریت کامل معاملات به معنای داشتن یک برنامه جامع برای تمام جنبه‌های ترید است، از لحظه ورود تا خروج. این رویکرد شامل تعیین حد ضرر مشخص قبل از ورود به معامله، استفاده از نسبت ریسک به ریوارد منطقی و پایبندی به قوانین مدیریت سرمایه است. یکی از اصول بنیادین این استراتژی، ریسک کردن درصد کوچکی از کل سرمایه در هر پوزیشن است.

تریدر باتجربه در هر پوزیشن بیش از 1 تا 2 درصد از سرمایه خود را ریسک نمی‌کند. این قانون ساده به وی اجازه می‌دهد تا حتی پس از 10 معامله ضررده متوالی، هنوز 80 تا 90 درصد سرمایه خود را حفظ کند. در مقابل، تریدری که در هر معامله 10 درصد ریسک می‌کند، پس از 5 ترید زیان‌ده، نیمی از سرمایه خود را از دست خواهد داد.

تعیین حد ضرر (Stop Loss) بخش جدایی‌ناپذیر مدیریت معاملات است. بازار فارکس غیرقابل پیش‌بینی است و هر لحظه ممکن است اتفاقاتی مانند بحران‌های اقتصادی، سقوط ناگهانی ارزها یا تغییرات سیاسی رخ دهد. بدون حد ضرر، یک ترید اشتباه می‌تواند تمام سود معاملات قبلی را از بین ببرد. حد ضرر باید بر اساس تحلیل تکنیکال و سطوح حمایت و مقاومت تعیین شود، نه بر اساس احساسات یا امید به بازگشت قیمت.

استفاده از استاپ لاس شناور یا تریلینگ استاپ (Trailing Stop) نیز می‌تواند راهکار مؤثری برای محافظت از سود باشد. تریلینگ استاپ به طور خودکار حد ضرر را همراه با حرکت قیمت به سمت سود تغییر می‌دهد و در صورتی که بازار برگردد، معامله را با حداقل ضرر یا حتی سود می‌بندد.

توجه به شاخص Recovery Factor

شاخص Recovery Factor یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی کیفیت یک استراتژی است که بسیاری از تریدرها آن را نادیده می‌گیرند. این شاخص نسبت بین کل سود خالص و افت سرمایه حداکثر را نشان می‌دهد و به شما می‌گوید که استراتژی شما چقدر سریع می‌تواند از افت سرمایه بازیابی کند.

فرمول محاسبه Recovery Factor:

Recovery Factor = سود خالص ÷ دراودان حداکثر

اگر استراتژی شما در یک سال 5000 دلار سود خالص داشته باشد و Drawdown حداکثر آن 2000 دلار بوده باشد، Recovery Factor برابر با 2.5 خواهد بود. هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، استراتژی کارآمدتر است. Recovery Factor بالای 3 نشان‌دهنده یک سیستم معاملاتی قوی است.

این شاخص به شما کمک می‌کند تا استراتژی‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کنید. ممکن است دو استراتژی هر دو سود مشابهی داشته باشند، اما یکی از آن‌ها افت سرمایه حداکثر بسیار کمتری دارد، که این به معنای ریسک پایین‌تر و مسیر صاف‌تر به سمت سوددهی است.

تصمیم‌گیری بدون احساسات با استراتژی منظم

یکی از بزرگ‌ترین دشمنان ترید، احساساتی مانند ترس و طمع است که می‌توانند تصمیمات منطقی را تحت تأثیر قرار دهند. وقتی Drawdown افزایش می‌یابد، ترس وارد می‌شود و تریدر ممکن است زودتر از موعد از معاملات خارج شود یا به طور کلی از ترید دست بکشد. در مقابل، پس از یک دوره سودآور، طمع می‌تواند منجر به افزایش بیش از حد ریسک و ورود به معاملات بدون برنامه شود.

داشتن یک استراتژی معاملاتی منظم و از پیش تعریف‌شده، بهترین راه برای مقابله با این احساسات است. این استراتژی باید شامل موارد زیر باشد:

• قوانین ورود و خروج مشخص: دقیقاً چه زمانی وارد معامله می‌شوید و چه زمانی خارج می‌شوید، بدون توجه به احساسات لحظه‌ای.
• حد ضرر روزانه و هفتگی: اگر در یک روز یا هفته به حد ضرر مشخصی رسیدید، ترید را متوقف کنید و زمانی را برای تحلیل و بازبینی اختصاص دهید.
• اهداف واقع‌بینانه: برای مثال انتظار دو برابر شدن سرمایه در یک ماه غیرمنطقی است.

یکی از تکنیک‌های مؤثر برای کاهش تأثیر احساسات، ژورنال‌نویسی است. در این ژورنال، تمام معاملات خود را ثبت کنید: دلیل ورود، احساسات در زمان ترید، نتیجه نهایی و درس‌های آموخته شده. این فرآیند به شما کمک می‌کند الگوهای رفتاری خود را شناسایی کنید و از تکرار اشتباهات جلوگیری کنید.

جمع‌بندی

افت سرمایه یا دراودان بخشی طبیعی از ترید فارکس است که همه تریدرها با آن مواجه می‌شوند. با یادگیری تفاوت بین انواع دراودان شامل نسبی، مطلق و حداکثر و استفاده از استراتژی‌های مناسب مانند تعیین حد ضرر، رعایت نسبت ریسک به ریوارد و تصمیم‌گیری بر اساس برنامه از پیش تعیین‌شده، می‌توانید افت سرمایه را در محدوده قابل کنترل نگه دارید و مسیر رشد پایدار سرمایه را طی کنید.