قرارداد اختیار معامله چیست؟ راهنمای معاملات آپشن در بورس ایران

فرض کنید قیمت یک سهم، براساس تحلیل شما افزایش پیدا می‌کند؛ اما نمی‌خواهید تمام سرمایه خود را همین امروز وارد بازار کنید. یا برعکس، نگران افت قیمت دارایی‌های خود هستید و به دنبال راهی برای کاهش ریسک می‌گردید. اختیار معامله یا آپشن یکی از ابزارهای بازار سرمایه است که دقیقا برای چنین شرایطی طراحی شده است. در معاملات آپشن، شما به جای خرید مستقیم دارایی، حق خرید یا فروش آن را در آینده و با قیمتی از پیش تعیین‌شده به دست می‌آورید. این ویژگی باعث می‌شود بتوانید با سرمایه کمتر، از فرصت‌های بازار استفاده کنید یا از دارایی‌های خود در برابر نوسانات شدید محافظت کنید. در این آموزش، به زبان ساده با مفهوم اختیار معامله، انواع قراردادهای آپشن، نحوه عملکرد آن‌ها و نحوه معامله آپشن در بورس ایران آشنا می‌شویم.

معامله آپشن یا اختیار معامله چیست؟

معامله آپشن به زبان ساده به معنای خرید و فروش «حق انتخاب» برای معامله یک دارایی در آینده است. در این سیستم، خریدار با پرداخت مبلغی اولیه، اختیار تصمیم‌گیری برای نهایی کردن معامله را کسب می‌کند و تنها در صورتی که شرایط بازار به نفع او باشد، حق خود را اعمال می‌نماید. در مقابل، فروشنده با دریافت این وجه متعهد می‌شود که تابع تصمیم خریدار باشد.

معاملات آپشن شامل چه بخش‌هایی است؟

معاملات آپشن از چند بخش اصلی تشکیل شده است که شناخت آن‌ها برای استفاده درست این بازار ضروری است. در این بخش از آموزش اختیار معامله در بورس و دیگر بازارها، بررسی می‌کنیم که این قرارداد چه اجزایی دارد:

• دارایی پایه:

مهم‌ترین بخش قرارداد اختیار معامله است و ارزش و ماهیت قرارداد بر اساس آن تعیین می‌شود. این دارایی می‌تواند سهام، صندوق سرمایه‌گذاری، طلا، شمش، کالا یا هر ابزار مالی دیگری باشد که قرارداد روی آن تعریف شده است.

• نوع قرارداد:

مشخص می‌کند که اختیار معامله از چه جنسی است و چه حقی را برای خریدار ایجاد می‌کند. در اختیار خرید، خریدار حق خرید دارایی پایه را به دست می‌آورد و در اختیار فروش، خریدار حق فروش دارایی پایه را خواهد داشت.

• خریدار قرارداد:

شخصی است که با پرداخت مبلغی مشخص، حق استفاده از اختیار را خریداری می‌کند. این شخص می‌تواند در صورت مناسب بودن شرایط، از حق خود استفاده کند، اما الزامی به اعمال قرارداد ندارد.

• فروشنده قرارداد:

شخصی است که در مقابل دریافت مبلغ قرارداد و بلوکه کردن وجه تضمین، متعهد می‌شود در صورت درخواست خریدار و اعمال قرارداد، تعهدات مربوط به خرید یا فروش دارایی پایه را انجام دهد.

• قیمت اعمال:

قیمتی از پیش تعیین‌شده در متن قرارداد است که مبنای خرید یا فروش دارایی پایه در زمان اعمال قرار می‌گیرد.

• تاریخ سررسید:

زمانی است که اعتبار قرارداد تا آن ادامه دارد و پس از آن قرارداد منقضی می‌شود. در بازار ایران، با توجه به ساختار اروپایی قراردادها، اعمال اختیار فقط در روز سررسید امکان‌پذیر است.

• پریمیوم:

مبلغی است که خریدار در ابتدای معامله به فروشنده پرداخت می‌کند تا حق اختیار را به دست آورد. این مبلغ در واقع هزینه ورود به قرارداد است و برای خریدار، حداکثر میزان زیان احتمالی در صورت‌عدم استفاده از قرارداد محسوب می‌شود.

• وجه تضمین:

مبلغی است که فروشنده قرارداد باید در اختیار کارگزاری قرار دهد تا اطمینان حاصل شود که در صورت اعمال قرارداد، توان انجام تعهدات خود را دارد. وجه تضمین نوعی پشتوانه برای ایفای تعهدات فروشنده است و به کاهش ریسک کمک می‌کند.

• اعمال قرارداد:

فرآیندی است که طی آن خریدار تصمیم می‌گیرد از حق خود استفاده کند و معامله را بر اساس شرایط مندرج در قرارداد به اجرا بگذارد.

• انقضای قرارداد:

زمانی رخ می‌دهد که خریدار از حق خود استفاده نکند و قرارداد در پایان مهلت تعیین‌شده بدون اجرا خاتمه یابد. در چنین حالتی، خریدار تنها مبلغ پریمیوم پرداختی را از دست می‌دهد و فروشنده همان مبلغ را به‌عنوان درآمد نزد خود نگه می‌دارد.

• نحوه تسویه قرارداد:

بیان می‌کند که پس از اعمال، تعهدات طرفین چگونه نهایی می‌شود. این تسویه ممکن است به‌صورت تحویل فیزیکی دارایی پایه یا به‌صورت تسویه نقدی انجام گیرد که نوع آن به مقررات قرارداد و بازار مربوط بستگی دارد.

انواع معاملات آپشن

معاملات آپشن به ۲ دسته تقسیم می‌شوند که هرکدام را در ادامه بررسی می‌کنیم:

قرارداد اختیار خرید

قرارداد خرید که «کال آپشن» (Call Option) نامیده می‌شود، برای زمانی است که فرد پیش‌بینی می‌کند قیمت‌ها در آینده گران شود. او با پرداخت مبلغی به نام «پریمیوم»، حق خرید یک دارایی را در قیمتی مشخص برای خود رزرو می‌کند. اگر پیش‌بینی او درست باشد و قیمت بالا برود، از حق خود برای خرید ارزان‌تر استفاده می‌کند؛ اما اگر قیمت برخلاف انتظار او ارزان شود، او مجبور به خرید نیست و تنها مبلغ اندکی که بابت پریمیوم پرداخته بود را از دست می‌دهد.

توجه داشته باشید که انتخاب قیمت قرارداد کاملا آزادانه است؛ اما بر روی هزینه‌ای که خریدار در ابتدا برای به‌دست آوردن این حق پرداخت می‌کند (پریمیوم)، اثر می‌گذارد. هرچه قیمت داخل قرارداد برای خریدار جذاب‌تر و ارزان‌تر باشد، او باید پریمیوم بیشتری برای آن بپردازد.

قرارداد اختیار فروش

قرارداد اختیار فروش که «پوت آپشن» (Put Option) نامیده می‌شود، در واقع «حق فروش» یک دارایی در آینده با قیمتی از پیش تعیین‌شده است. این قرارداد معامله آپشن برای زمانی مناسب است که فرد احتمال می‌دهد قیمت دارایی کاهش یابد. با داشتن این قرارداد، او نگران افت قیمت نیست، زیرا حق دارد دارایی خود را با همان قیمت بالاتر توافق‌شده بفروشد.

انواع موقعیت‌های اختیار معامله

در بازار آپشن، هر فرد بسته به پیش‌بینی خود از آینده قیمت‌ها می‌تواند در یکی از چهار موقعیت اصلی قرار بگیرد. این موقعیت‌ها بر اساس اینکه فرد قصد خرید حق را دارد یا می‌خواهد فروشنده آن حق باشد، تعریف می‌شوند:

• خرید اختیار خرید: در این موقعیت، فرد با پرداخت مبلغ پریمیوم، حق خرید یک دارایی را برای آینده رزرو می‌کند. این حالت مخصوص زمانی است که انتظار می‌رود قیمت‌ها در بازار رشد کنند.
• فروش اختیار خرید: در اینجا فرد نقش طرف مقابل را دارد و مبلغی به عنوان وجه تضمین در حساب او بلوکه می‌شود. او مبلغ پریمیوم را از خریدار دریافت می‌کند و متعهد می‌شود که اگر خریدار مایل بود، دارایی را به قیمت توافقی به او بفروشد.
• خرید اختیار فروش: فرد با پرداخت پریمیوم، حق فروش دارایی خود را در آینده با قیمتی مشخص به دست می‌آورد. این موقعیت مشابه نوعی بیمه برای جلوگیری از ضرر در زمان سقوط قیمت‌ها است.
• فروش اختیار فروش: در این حالت، فرد با دریافت پریمیوم از خریدار و بلوکه کردن وجه تضمین به منظور حسن انجام وظایف، متعهد می‌شود که اگر خریدار تمایل به فروش داشت دارایی او را با قیمت توافق‌شده خریداری کند.

در تمامی این حالات، کسی که حق را خریداری کرده، صاحب اختیار انجام یاعدم انجام معامله است و طرف مقابل با پرداخت وجه تضمین ملزم به رعایت تصمیم اوست.

معاملات آپشن چگونه انجام می‌شود؟

معاملات آپشن (اختیار معامله) در بازارهای مختلف دنیا، مانند سهام، فارکس، ارز دیجیتال استفاده می‌شود.
چنین معاملاتی در ایران نیز در بخش بورس اوراق بهادار (برای سهام و صندوق‌ها) و بورس کالا (برای کالاهایی مانند شمش طلا و نقره) ارائه می‌شوند و بستر اجرای آن‌ها کارگزاری‌های رسمی است. این پلتفرم‌ها با نظارت نهادهای قانونی، امنیت جابه‌جایی وجه و اجرای دقیق تعهدات طرفین را تضمین می‌کنند تا سرمایه‌گذاران بتوانند پیش بینی بورس ایران و تحلیل‌های خود از بازار را به شکلی بهینه و امن عملی کنند.

روند سفارش گذاری در معاملات آپشن

سیستم صفر تا صد اختیار معامله بر پایه سه رکن اصلی یعنی قیمت توافقی، زمان سررسید و مبلغ قرارداد بنا شده است که شامل موارد زیر هستند:

۱. ورود به سامانه کارگزاری

نخست باید با استفاده از نام کاربری و رمز عبور وارد سامانه معاملاتی شوید. همیشه پیش از وارد کردن اطلاعات، آدرس سایت را در نوار مرورگر چک کنید تا از صحت و امنیت سامانه مطمئن شوید.

۲. انتخاب نماد و نوع قرارداد خرید یا فروش

در پنل جست‌وجو نام دارایی پایه را وارد کنید تا لیست قراردادهای مرتبط نمایش داده شود. در این بخش شما می‌توانید قراردادهای اختیار خرید (که با پیشوند «ض» آغاز می‌شوند) و اختیار فروش (که با پیشوند «ط» آغاز می‌شوند) را مشاهده کنید. با انتخاب هر نماد، مشخصات دقیق آن شامل قیمت اعمال و تاریخ سررسید برای شما نمایش داده می‌شود.

۳. بررسی قیمت اعمال، سررسید و مبلغ پریمیوم

پیش از ثبت سفارش، جزئیات هر قرارداد را به دقت ارزیابی کنید. قیمت اعمال، همان قیمتی است که در سررسید برای خرید یا فروش دارایی در نظر گرفته می‌شود. تاریخ سررسید، آخرین مهلت اعتبار قرارداد را نشان می‌دهد. قیمت لحظه‌ای یا همان پریمیوم نیز مبلغی است که برای خرید یا فروش این حق معامله پرداخت یا دریافت می‌شود.

۴. خرید یا فروش

پس از انتخاب نماد، پنجره ارسال سفارش برای شما باز می‌شود. در این بخش، تعداد قرارداد و قیمت مدنظر را وارد کنید. در صورتی که فروشنده هستید، به مبلغ «وجه تضمین» که در پنل نمایش داده می‌شود توجه داشته باشید، زیرا این مبلغ باید برای انجام تعهدات در حساب شما مسدود شود. با بررسی نهایی قیمت و کارمزد، دکمه ارسال خرید یا ارسال فروش را کلیک کنید تا سفارش شما در بازار ثبت شود.

چطور از قرارداد اختیار معامله خارج شویم؟

برای خروج از قرارداد اختیار معامله لزومی ندارد که حتما تا روز سررسید منتظر بمانید. در واقع، اکثر معامله‌گران ترجیح می‌دهند پیش از پایان عمر قرارداد، از آن خارج شوند تا سود خود را ذخیره کرده یا از ضرر بیشتر جلوگیری کنند.
چند روش اصلی برای خروج از این قراردادها وجود دارد که آن‌ها را در جدول زیر توضیح می‌دهیم.

• اکثر نوسان‌گیران از روش «بستن موقعیت» استفاده می‌کنند تا درگیر فرآیندهای اداری اعمال و تحویل کالا نشوند.
• قراردادهایی که «در زیان» هستند رها می‌شوند تا منقضی شوند. قراردادهایی که «در سود» هستند نیز یا فروخته می‌شوند و یا اعمال می‌گردند.

روش خروج	نحوه اجرا	زمان اجرا	نتیجه نهایی
فروش قرارداد (بستن موقعیت)	خریدار قرارداد، همان قرارداد آپشن را در بازار می‌فروشد و نفر دیگری آن را می‌خرد	هر زمان قبل از سررسید (در ساعات معاملاتی)	سود یا ضرر خریدار از اختلاف «پریمیوم خرید» و «پریمیوم فروش» مشخص می‌شود و خریدار به‌طور کامل از موقعیت خارج می‌شود.
اعمال قرارداد	ارسال درخواست رسمی برای خرید یا فروش دارایی پایه	فقط در روز سررسید (در ایران)	دریافت دارایی به قیمت توافقی
رها کردن (انقضا)	عدم اقدام توسط خریدار (زمانی که قرارداد در ضرر است)	پایان روز سررسید	ابطال قرارداد؛ خریدار پریمیوم را از دست می‌دهد و فروشنده سود می‌کند

پاداش آپشن چیست و چگونه تعیین می‌شود؟

«پاداش آپشن» که در ادبیات تخصصی بازار سرمایه با نام پریمیوم (Premium) شناخته می‌شود، در واقع همان مبلغی است که خریدار در ابتدای معامله برای به‌دست آوردن حق خرید یا فروش دارایی به فروشنده پرداخت می‌کند. این مبلغ با محاسبات ریاضی تعیین می‌شود و از دو بخش اصلی یعنی «ارزش ذاتی» و «ارزش زمانی» تشکیل می‌شود:

• ارزش ذاتی بر اساس تفاوت میان قیمت فعلی دارایی پایه در بازار و قیمت اعمال قرارداد محاسبه می‌شود.
• ارزش زمانی نشان‌دهنده پتانسیل و فرصتی است که قرارداد برای سودآوری تا پیش از رسیدن به تاریخ سررسید دارد.

علاوه‌بر این دو مورد، عوامل حیاتی دیگری همچون میزان نوسان‌پذیری دارایی، زمان باقی‌مانده تا انقضا و نرخ بهره نیز بر قیمت‌گذاری نهایی تاثیر مستقیم می‌گذارند.

نماد اختیار معامله در بورس ایران

هر قرارداد اختیار معامله در بورس با یک نماد مشخص نمایش داده می‌شود. این نماد مثل «کد شناسنامه» قرارداد است و کمک می‌کند قبل از خرید یا فروش، خیلی سریع بفهمید قرارداد مربوط به کدام دارایی پایه است و به کدام طرف شرایط قرارداد اشاره دارد. در جدول زیر، نمادهای اختیار معامله فعال در بورس اوراق بهادار و بورس کالا را بررسی می‌کنیم. نکته جالب این است که صندوق‌های اهرمی که معمولا نامی از آن‌ها برده نمی‌شود، جزو پرطرفدارین نمادهای معاملاتی در معاملات آپشن بورس اوراق بهادار هستند.

دارایی پایه	نماد قرارداد اختیار معامله خرید/ اختیار معامله فروش	بازار معاملاتی	اندازه هر قرارداد	حداکثر حجم هر سفارش
اخابر	ضمخا/ طمخا	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
صندوق سرمایه‌گذاری اهرم	ضهرم/طهرم	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
صندوق سرمایه‌گذاری توان	ضتوان/ طتوان	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
خبهمن	ضبهمن/ طبهمن	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
خساپا	ضسپا/ طسپا	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
خودرو	ضخود/ طخود	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
خگستر	ضستر/ طستر	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
ذوب	ضذوب/ طذوب	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
شستا	ضستا/ طستا	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
شپنا	ضشنا/ طشنا	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
فرابورس	ضفرابورس/ طفرابورس	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
فولاد	ضفلا/طفلا	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
صندوق سرمایه‌گذاری اهرمی موج فیروزه	ضموج/ طموج	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
صندوق سرمایه‌گذاری شاخصی هم وزن تراز	ضراز/ طراز	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
وبصادر	ضصاد/ طصاد	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
وبملت	ضملت/ طملت	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
وتجارت	ضجار/ طجار	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
وتعاون	ضوتعاون/ طوتعاون	بورس اوراق بهادار	۱,۰۰۰ واحد سهم	تا ۱,۰۰۰ قرارداد
صندوق طلای کهربا	KA	بورس کالا	۱۰ واحد صندوق	تا ۵,۰۰۰ قرارداد
صندوق طلای لوتوس	TL	بورس کالا	۱ واحد صندوق	تا ۵,۰۰۰ قرارداد
صندوق طلای جواهر	JZ	بورس کالا	۱۰ واحد صندوق	تا ۵,۰۰۰ قرارداد
صندوق درخشان آبان	DG	بورس کالا	۱۰ واحد صندوق	تا ۵,۰۰۰ قرارداد
گواهی شمش طلا	GB	بورس کالا	۱ گواهی (۱۰۰ سوت طلا)	تا ۵۰۰ قرارداد
گواهی شمش نقره	SL	بورس کالا	۱ گواهی (۱ گرم نقره)	تا ۱,۰۰۰ قرارداد

نکته بسیار مهم در مورد معاملات آپشن ایران این است که سیستم معاملاتی آن از سبک «اروپایی» پیروی می‌کند و حق اجرای قرارداد فقط در روز سررسید امکان‌پذیر است. این یعنی تا پیش از تاریخ پایان، معامله‌گران تنها می‌توانند امتیاز قرارداد را خرید و فروش کنند و تسویه نهایی دارایی فقط در موعد مقرر انجام می‌شود.

تفاوت قرارداد آپشن با معاملات آتی

قرارداد آپشن و قرارداد آتی هر دو از ابزارهای معاملات مشتقه هستند؛ اما تفاوت اصلی آن‌ها در این است که در آپشن، خریدار حق دارد ولی الزام ندارد. درحالی‌که در قرارداد آتی، هر دو طرف متعهد به اجرای معامله هستند.

جنبه بررسی	قرارداد آپشن	قرارداد آتی
ماهیت قرارداد	ایجاد حق معامله برای خریدار	ایجاد تعهد برای هر دو طرف
الزام به اجرا	خریدار الزامی به اجرا ندارد	هر دو طرف متعهد به اجرا هستند
پرداخت اولیه	پرداخت پریمیوم	واریز وجه تضمین
میزان ریسک خریدار	محدود به پریمیوم پرداختی	می‌تواند بسیار بالا باشد
وضعیت فروشنده	در صورت اجرای معامله توسط خریدار، متعهد به اجرا است	از ابتدا متعهد به اجرای قرارداد است

انواع قراردادهای اختیار معامله

قراردادهای آپشن بر اساس معیارهای مختلفی دسته‌بندی می‌شوند. برای درک بهتر این بازار، باید این قراردادها را از دو جنبه تاریخ اعمال و نوع دارایی پایه بررسی کنیم:

انواع قرارداد اختیار معامله بر حسب تاریخ اعمال

قراردادهای اختیار معامله را می‌توان از نظر زمان و نحوه اعمال به چند دسته اصلی تقسیم کرد. این تقسیم‌بندی مشخص می‌کند که خریدار در چه بازه‌ای حق دارد از اختیار خود استفاده کند و قرارداد را به اجرا برساند:

• اختیار معامله اروپایی: در این نوع قرارداد، خریدار فقط در تاریخ سررسید حق اعمال قرارداد را دارد و پیش از آن نمی‌تواند از اختیار خود استفاده کند. قراردادهای اختیار معامله در بازار ایران بر اساس همین مدل طراحی شده‌اند.
• اختیار معامله آمریکایی: در این نوع قرارداد، خریدار می‌تواند در هر زمان از تاریخ خرید تا روز سررسید قرارداد را اعمال کند. این ویژگی انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و قیمت پریمیوم آن نیز بیشتر است.
• اختیار معامله برمودایی: در این نوع قرارداد، اعمال اختیار فقط در چند تاریخ مشخص که از قبل در قرارداد تعیین شده است امکان‌پذیر خواهد بود. بنابراین این مدل از نظر انعطاف‌پذیری، میان اختیار اروپایی و آمریکایی قرار می‌گیرد.

انواع قرارداد اختیار معامله بر حسب مورد معامله

قراردادهای اختیار معامله بر اساس ماهیت دارایی پایه که در متن قرارداد تعریف شده است، به دسته‌های مختلفی تقسیم‌بندی می‌شوند. انتخاب دارایی پایه، استراتژی معاملاتی، میزان نوسان‌پذیری و نحوه تسویه قرارداد را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ادامه، انواع اصلی این قراردادها را معرفی می‌کنیم:

• اختیار معامله سهام: این قراردادها محبوب‌ترین نوع آپشن هستند که در آن‌ها دارایی پایه، سهام یک شرکت بورسی یا واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری است.
• اختیار معامله شاخص: دارایی پایه در این قراردادها، شاخص یک بازار (مانند شاخص کل بورس تهران یا شاخص S&P ۵۰۰) است. از آنجا که شاخص یک عدد است و نمی‌توان آن را به‌صورت فیزیکی تحویل داد، این قراردادها به‌صورت نقدی تسویه می‌شوند.
• اختیار معامله کالا: در این نوع قرارداد، دارایی پایه یک کالای فیزیکی است. این کالاها می‌توانند شامل فلزات گران‌بها (مانند طلا و نقره)، حامل‌های انرژی (مانند نفت و گاز) یا محصولات کشاورزی (مانند گندم و ذرت) باشند. همچنین در بازار ایران، صندوق‌های طلا و نقره نیز در این دسته قرار می‌گیرند.
• اختیار معامله ارز: دارایی پایه در این قراردادها، نرخ تبادل دو روز متفاوت است. معامله‌گران از این ابزار برای پوشش ریسک نوسانات ارزی استفاده می‌کنند.
• اختیار معامله نرخ بهره: این قراردادها مبتنی بر نوسانات نرخ بهره بانکی هستند و عمدتا توسط بانک‌ها و موسسات مالی بزرگ برای مدیریت ریسک تغییرات در هزینه‌های استقراض و وام استفاده می‌شوند.
• اختیار معامله رمزارز: در قراردادهای آپشن ارزهای دیجیتال دارایی پایه یک رمزارز مشخص است و نوسانات شدید قیمت در این بازارها باعث جذابیت این نوع اختیار معامله شده است.

مزایای معاملات آپشن

معاملات آپشن (اختیار معامله) از کارآمدترین روش‌ها برای مدیریت ریسک و بهینه‌سازی سود در بازارهای مالی هستند. معامله‌گران با کمک آن می‌توانند بدون نیاز به درگیری مستقیم با کل سرمایه، از نوسانات قیمت دارایی‌ها در شرایط مثبت و منفی بازار بهره‌مند شوند. در ادامه به بررسی مزایای معاملات آپشن می‌پردازیم.

کسب سود بیشتر با سرمایه کمتر

در معاملات آپشن، خریدار با پرداخت مبلغی ناچیز (پریمیوم)، حق کنترل حجم بزرگی از دارایی پایه را با سرمایه‌ای بسیار کمتر از ارزش واقعی آن به دست می‌آورد. این سازوکار، به ویژه برای کسانی که در حال حاضر توانایی خرید تمام دارایی مورد نظر را ندارند، اما پیش‌بینی می‌کنند در آینده توانایی پرداخت مبلغ آن را خواهند داشت، یک فرصت عالی است. با استفاده از این اهرم مالی، می‌توان با سرمایه‌ای محدود، بازدهی بسیار بالاتری نسبت به خرید مستقیم دارایی کسب کرد.

بیمه کردن دارایی‌ها در برابر نوسانات بازار

معامله آپشن راهی ایده‌آل برای محافظت از سبد دارایی است. برای نمونه، اگر نگران کاهش قیمت دارایی خود هستید، با خرید یک قرارداد «اختیار فروش»، ارزش دارایی خود را بیمه می‌کنید. در این صورت، حتی با افت شدید قیمت‌ها در بازار، دارایی خود را به قیمت توافقی قبلی (که بالاتر از قیمت فعلی بازار است) به فروش می‌رسانید.

امکان کسب سود در تمامی روندهای بازار

برخلاف بازارهای سنتی که سودآوری در آن‌ها تنها منوط به افزایش قیمت‌ها است، در بازار آپشن محدودیتی برای کسب درآمد وجود ندارد. شما می‌توانید با خرید اختیار خرید از صعود بازار، با خرید اختیار فروش از ریزش بازار و با استراتژی‌های ترکیبی معامله قراردادها از بازارهای رنج سود کسب کنید.

ایجاد جریان درآمدی منظم

فروشندگان قراردادهای آپشن می‌توانند از فروش این قراردادها، درآمدی مستمر به دست آورند. با هر بار فروش، مبلغ پریمیوم همان ابتدا دریافت می‌شود و مستقیما به حساب فروشنده می‌نشیند. اگر تا زمان سررسید، شرایط بازار به‌گونه‌ای باشد که خریدار از حق خود استفاده نکند، فروشنده کل این مبلغ را به عنوان سود نهایی نزد خود نگه می‌دارد.

ریسک محدود و مشخص برای خریداران

بزرگ‌ترین مزیت برای خریدار یک قرارداد آپشن، سقف مشخص زیان است. در این موقعیت، حداکثر ضرر احتمالی شما دقیقا برابر با همان مبلغی است که در ابتدا برای خرید حق معامله پرداخت کرده‌اید. در نتیجه، حتی در صورت نوسانات ناگهانی و شدید بازار، سرمایه اصلی شما امن خواهد بود.

معایب معاملات آپشن

معاملات اختیار معامله در کنار مزایای چشمگیری همچون اهرم مالی و پوشش ریسک، دارای پیچیدگی‌ها و مخاطرات خاصی هستند که‌عدم توجه به آن‌ها می‌تواند منجر به از دست رفتن سرمایه شود. در ادامه، مهم‌ترین معایب و چالش‌های این نوع معاملات را معرفی می‌کنیم.

فرسایش زمان

برخلاف سهام عادی که می‌توانید آن‌ها را تا هر زمان که بخواهید نگاه دارید، قراردادهای آپشن دارای تاریخ انقضا هستند. با نزدیک شدن به روز سررسید، ارزش زمانی قرارداد کاهش می‌یابد. این یعنی حتی اگر قیمت دارایی پایه تغییر نکند، ارزش اختیار شما هر روز کمتر می‌شود و در صورت‌عدم حرکت مطلوب بازار، ممکن است در نهایت بی‌ارزش شود.

پیچیدگی و نیاز به دانش تخصصی

معاملات آپشن تنها به پیش‌بینی جهت بازار ختم نمی‌شود. معامله‌گر باید با مفاهیمی اختصاصی، نوسان‌پذیری پیچیده بازار اختیار معامله و ارزش ذاتی/ زمانی آشنا باشد. ورود به این بازار بدون آموزش کافی و آشنایی با روش‌های مدیریت ریسک، خطر اشتباه در محاسبات و استفاده از استراتژی‌های نادرست را به‌شدت افزایش می‌دهد.

ریسک بسیار بالا برای فروشندگان

درحالی‌که ریسک خریدار آپشن محدود به مبلغ پریمیوم است، فروشندگان قرارداد با ریسک بسیار بالایی روبرو هستند. اگر بازار در جهت مخالف پیش‌بینی فروشنده حرکت کند، او متعهد است دارایی را به قیمتی بسیار متفاوت از نرخ بازار تامین کند که این موضوع می‌تواند منجر به زیان‌های سنگین و فراتر از سرمایه اولیه شود.

نقدشوندگی پایین در برخی نمادها

برخی نمادهای اختیار معامله در بازار سرمایه ایران، مشکل پایین بودن حجم معاملات را دارند. این کمبود نقدشوندگی (نسبت به معاملات عادی بازار بورس اوراق بهادار) باعث می‌شود که فاصله قیمتی بین خرید و فروش زیاد شود و معامله‌گر نتواند در زمان دلخواه یا با قیمت منصفانه، از موقعیت خود خارج شود.

ریسک اهرم معاملاتی

ماهیت اهرم مالی و مفهوم لوریج مانند یک تیغ دو لبه عمل می‌کند. همان‌طور که اهرم می‌تواند سودهای کوچک در دارایی پایه را به بازدهی‌های کلان در آپشن تبدیل کند، کوچک‌ترین حرکت اشتباه در قیمت دارایی پایه نیز می‌تواند منجر به ضررهای درصدی بسیار سنگین در اصل سرمایه خریدار شود.

محدودیت زمان اجرای قرارداد در مدل اروپایی

با توجه به اینکه بورس ایران از سبک اروپایی پیروی می‌کند، خریدار نمی‌تواند هر زمان که اراده کرد قرارداد را اعمال کند و باید تا روز سررسید منتظر بماند. این موضوع باعث می‌شود معامله‌گر در طول دوره قرارداد، صرفا با نوسان‌گیری از خود آپشن سود کسب کند و امکان بهره‌مندی زودهنگام از دارایی پایه را نداشته باشد.

سخن پایانی

اختیار معامله را می‌توان ابزاری حرفه‌ای و منعطف دانست که اگر به‌درستی استفاده شود، هم برای پوشش ریسک و هم برای کسب بازدهی در شرایط مختلف بازار کارآمد است. با این حال، موفقیت در این حوزه صرفا به پیش‌بینی جهت قیمت وابسته نیست و به شناخت دقیق اجزای قرارداد، مدیریت سرمایه و آشنایی با ریسک‌های مهمی مانند فرسایش زمانی، نوسان‌پذیری شدید و نقدشوندگی نیاز دارد. بنابراین پیشنهاد می‌شود پیش از ورود به معاملات آپشن، مفاهیم پایه و نحوه محاسبه سود و زیان را به‌صورت کامل بیاموزید، با حجم کم و در نمادهای نقدشونده شروع کنید و همواره تصمیم‌گیری را بر مبنای برنامه معاملاتی و کنترل ریسک انجام دهید.

سوالات متداول