قیمت نفت از ۹۰ دلار گذشت؛ بحران انرژی جهان در سایه جنگ خاورمیانه

بازارهای جهانی نفت در هفته‌های اخیر شاهد یکی از بزرگ‌ترین جهش‌های قیمتی در تاریخ خود بوده‌اند. تشدید درگیری‌های نظامی در منطقه خاورمیانه و به خطر افتادن امنیت مسیرهای اصلی انتقال انرژی، موجی از نگرانی را در میان معامله‌گران، دولت‌ها و کسب‌وکارهای وابسته به سوخت ایجاد کرده است. آنچه در روزهای اخیر در بازار انرژی رخ داده، نه یک نوسان معمول بلکه نشانه‌ای از ورود به مرحله‌ای کاملاً جدید و خطرناک است.

جهش تاریخی قیمت نفت در یک هفته

به نقل از زومان، آمارهای منتشرشده از بازارهای جهانی نفت حکایت از یک سونامی قیمتی دارد. نفت خام تولیدشده در آمریکا در پایان معاملات این هفته با قیمتی نزدیک به ۹۱ دلار بسته شد که در مقایسه با هفت روز گذشته، رشدی بیش از ۳۶ درصدی را به ثبت رسانده است. نفت برنت نیز به عنوان معیار بین‌المللی قیمت‌گذاری، از مرز ۹۲ دلار و ۶۰ سنت فراتر رفت و با رشد ۲۷ درصدی هفتگی، سیگنال هشداردهنده‌ای به تمام اقتصادهای جهان فرستاد.

این ارقام در حالی ثبت می‌شوند که تحلیلگران بازار انرژی معتقدند روند صعودی قیمت‌ها هنوز متوقف نشده و در صورت ادامه ناامنی در مسیرهای آبی منطقه، احتمال عبور از سقف‌های تاریخی وجود دارد.

هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان در معرض خطر

در قلب این بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ مسیری باریک که روزانه تقریباً ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور می‌کند. این آبراه کوچک اما حیاتی، نزدیک به یک‌پنجم مصرف روزانه جهانی نفت را جابه‌جا می‌کند و هرگونه اختلال در امنیت آن، مستقیماً به قطع شریان انرژی جهان منجر خواهد شد.

در شرایط کنونی، صدها کشتی نفتکش که ده‌ها میلیون بشکه نفت در انبارهای خود حمل می‌کنند، در آب‌های منطقه سرگردان مانده‌اند. ناخدایان و شرکت‌های کشتیرانی از عبور از این تنگه خودداری می‌کنند، زیرا خطر حملات ناخواسته را بیش از آن می‌دانند که بتوان آن را نادیده گرفت. پهپادها، قایق‌های انفجاری و مین‌های دریایی تبدیل به نگرانی اصلی ناوگان تجاری جهان شده‌اند.

اثر این بحران دیگر تنها در صفحه نمایشگرهای بازار بورس دیده نمی‌شود. رانندگان آمریکایی اکنون باید برای هر گالن بنزین معمولی حدود ۳.۳۲ دلار بپردازند که نسبت به هفته قبل حدود ۱۱ درصد گران‌تر شده است. گازوئیل نیز با جهش ۱۵ درصدی به بیش از ۴.۳۰ دلار در هر گالن رسیده که بار سنگینی بر دوش کامیونداران و صنعت حمل‌ونقل گذاشته است.

اما این اعداد در مقایسه با وضعیت اروپا و آسیا تقریباً قابل تحمل به نظر می‌رسند. اروپا که وابستگی بیشتری به واردات انرژی از خاورمیانه دارد، با دو برابر شدن قیمت گازوئیل روبه‌رو شده است. آسیا نیز وضع بدتری دارد؛ قیمت سوخت هواپیما در این قاره تقریباً سه برابر شده که تبعات آن را می‌توان در افزایش نرخ بلیت هواپیما، کاهش پروازها و فشار بر خطوط هوایی مشاهده کرد.

یکی از نکات مهم در تحلیل این بحران آن است که حتی کشورهایی که خود تولیدکننده و صادرکننده خالص نفت هستند نیز نمی‌توانند از پیامدهای منفی این وضعیت فرار کنند. نفت در یک بازار جهانی یکپارچه معامله می‌شود و قیمت‌گذاری آن تحت تأثیر تقاضا، عرضه و ریسک‌های ژئوپلیتیکی در سراسر کره زمین است.

افزایش تولید داخلی نیز راه‌حل فوری نیست. چرخه‌های تولیدی در صنعت نفت به گونه‌ای است که حتی اگر فردا تصمیم به افزایش تولید گرفته شود، ماه‌ها طول می‌کشد تا نفت جدید وارد پالایشگاه‌ها و در نهایت به بازار مصرف برسد.

در سطح بین‌الملل، دولت‌ها و نهادهای مالی در تکاپوی کاهش اثرات این بحران هستند. آمریکا طرحی را برای ارائه پوشش بیمه‌ای تا سقف ۲۰ میلیارد دلار برای کشتی‌های تجاری فعال در خلیج فارس اعلام کرده تا بخشی از اعتماد ازدست‌رفته به مسیرهای دریایی را احیا کند.

با این حال، کارشناسان بر این باورند که بیمه نمی‌تواند جایگزین امنیت واقعی شود. آنچه بازار انرژی به آن نیاز دارد، تضمین قابل اعتماد از امنیت تنگه هرمز و مسیرهای دریایی خلیج فارس است؛ چیزی که در غیاب آرامش نظامی در منطقه به دست نمی‌آید. مادامی که درگیری‌ها ادامه دارند و افق صلح مبهم است، انتظار کاهش قیمت‌ها واقع‌بینانه نیست.

چشم‌انداز بازار؛ نااطمینانی تا کجا ادامه می‌یابد؟

مقامات آمریکایی اشاره کرده‌اند که عملیات نظامی در منطقه ممکن است بین چهار تا پنج هفته یا حتی بیشتر ادامه داشته باشد. این ابهام زمانی، بدترین پیام ممکن برای بازارهای انرژی است. معامله‌گران در شرایطی که نمی‌توانند پایان بحران را پیش‌بینی کنند، رفتار محتاطانه‌تری دارند و ریسک بالاتری را به قیمت‌ها اضافه می‌کنند.

در روزهای پیش رو، نگاه همه به دو عامل اصلی دوخته شده است؛ نخست، وضعیت امنیتی تنگه هرمز و احتمال بازگشایی آن برای تردد ایمن کشتی‌های نفتکش و دوم، هرگونه سیگنال دیپلماتیک از طرف‌های درگیر که بتواند چشم‌انداز کاهش تنش را روشن‌تر کند. تا آن زمان، بازار جهانی انرژی در سایه جنگ، گران‌تر از هر زمان دیگری خواهد بود.